vietnhac.org:  Tim Hiểu Âm Nhạc

 

Nhạc sĩ Phạm Duy hồi hương sau 30 năm sống lưu vong, một trong những sự kiện thuộc lãnh vực âm nhạc được người Việt ở hải ngoại và trong nước đề cập khá nhiều trong năm qua. Ðầu năm 2006, nhạc sĩ Phạm Duy đã dành thì giờ trả lời một số câu hỏi xoay quanh sinh hoạt âm nhạc trong nước và cuộc sống mới của ông sau ngày hồi hương... Bài phỏng vấn bên dưới do Lê Hữu thực hiện sau khi nhạc sĩ Phạm Duy trở về định cư tại Q.11 Saigon. Các bài viết khác của Lê Hữu: Ðoàn Chuẩn - Từ Linh, một mùa nào lãng mạn Ảo giác Trịnh công Sơn (I)   - Phần I: Ảo giác ngôn ngữ TCS Ảo giác Trịnh công Sơn (II)  - Phần II: Ảo giác thưởng thức nhạc TCS  Ảo giác Trịnh công Sơn (III) - Phần III: Ảo giác tình yêu, sống và chết Ảo giác Trịnh công Sơn (IV) - Phần IV: Ảo giác con người TCS Ảo giác Trịnh công Sơn (V)  - Phần V: 5. Ảo giác được và mất

(Sau ít câu trao đổi, chuyện trò...)

Lê Hữu: Ðầu năm, không thể nào không làm cuộc phỏng vấn “Nhạc Sĩ Phạm Duy, Bảy Tháng Sau Ngày Hồi Hương”... Nhạc sĩ nghĩ saỏ

Nhạc sĩ Phạm Duy: Nói thật, nghe tới “phỏng vấn” là tôi phát ngán! Tôi đã trả lời bao nhiêu câu hỏi từ ngày về nước. Còn chuyện gì để nói bây giờ?!

LH: Chuyện... “âm nhạc và đời sống”, thế thôi, tạm gọi là “câu chuyện đầu năm” vậỵ Chỉ là “nhạc nhẹ” thôi để nhạc sĩ không phải nhức đầụ Tuy nhiên, phải hỏi trước, nhạc sĩ có “ngại ngùng” việc trả lời các câu hỏỉ

NS PD: Ngại ngùng? (cười...) Chắc chắn là không! Anh biết mà, tôi không xem thường việc gì và cũng không xem việc gì là quan trọng ghê gớm. Phải hỏi ngược lại, anh không ngại ngùng vì những rầy rà do... phỏng vấn tôi à?

LH: Cám ơn câu hỏi của nhạc sĩ. Chắc chắn là không! Cũng như nhạc sĩ, tôi “không xem việc gì là quan trọng”. Hơn nữa, phỏng vấn chỉ là... phỏng vấn, người ta từng tiếp xúc và phỏng vấn những tên tuổi “ngầu” nhất... Ta bắt đầu được chứ? Trước hết, xin nhạc sĩ cho biết qua tình trạng sức khoẻ hiện nay, so với thời gian còn ở nước ngoàỉ

NS PD: Sức khỏe tốt! Người có tuổi như tôi thường ngủ ít. Trước khi trở về sống tại quê hương, mỗi đêm tôi ngủ nhiều lắm là ba tiếng đồng hồ. Hiện nay, có nhiều đêm ngủ được sáu tiếng, ban ngày ngủ thêm vài ba giấc… Tôi khỏe hơn xưa là cái chắc rồi!

LH: Nhạc sĩ hiện đang sống với những ai trong “gia đình Phạm Duy”?

NS PD: Với các con trai là Duy Quang, Duy Cường, Duy Hùng và Duy Đức, hiện ở chung với tôi trong căn nhà tại quận 11.

LH: “Tôi bắt đầu cuộc sống mới ở tuổi 85”, nhạc sĩ có lần nói thế trong một bài trả lời phỏng vấn ở trong nước. Xin cho biết, “cuộc sống mới” ấy đã tác động về mặt tinh thần ra sao đối với nhạc sĩ? Ðiều gì làm nhạc sĩ vui nhất? Ðiều gì làm nhạc sĩ kém vuỉ

NS PD: Cùng với 4, 5 con trai trở về Việt Nam, di chuyển hầu hết tài liệu, máy móc, đồ đạc từ Hoa Kỳ về nước (70 thùng đồ)…, đó không phải là “làm lại cuộc đời” hay saỏ Cuộc đời mới này xem ra rất là vất vả vì chuyện xây cất nhà cửa, phòng ốc, tìm ra công ăn, việc làm cho mọi người…, nhưng rất vui vì mọi sự đã được giải quyết một cách khá nhanh chóng nhờ ở sự giúp đỡ của nhiều ngườị Nỗi vui khác, chỉ mới hơn nửa năm thôi, đã ra mắt giới yêu nhạc trong nước với một CD, một sách Hồi Ức và (cho tới hôm nay, 25/1/2006) với 5 live shows tại Saigon, Huế, Đà Nẵng. Sẽ là Hà Nội và những nơi khác trong những tháng tớị

LH: Sự việc nào được xem là có ý nghĩa nhất đối với nhạc sĩ và gia đình trong thời gian vừa qua, hơn bảy tháng sau ngày hồi hương?

NS PD: Cuộc đời chỉ có ý nghĩa khi được tiếp tục hát cho đồng bào nghẹ Chỉ cần thế thôi!

LH: Giáo sư Eric Henry, Đại Học North Carolina, Chapel Hill, NC, giảng dạy về ngôn ngữ và văn chương Việt Nam, trong bài tham luận về lịch sử tân nhạc Việt, Phạm Duy and Modern Vietnamese History, đọc tại Southeast Conference, Lexington, Kentucky năm rồi, có đưa ra nhận định: “Việc hồi hương của nhạc sĩ Phạm Duy, sau 30 năm sống lưu vong, từng được báo trước trong tổ khúc Bầy Chim Bỏ Xứ, 1985 (tương tự các dự báo trước đây về những chuyến Viễn Du và những con Thuyền Viễn Xứ).” Lời nhận định ấy không sai chứ? Những tiên cảm của nhạc sĩ bắt nguồn từ đâủ

NS PD: Người nghệ sĩ muốn xứng đáng là “nghệ sĩ dân tộc” thì phải sống giữa lòng dân tộc. Hoàn cảnh lịch sử có khiến cho tôi phải tạm “xa rời” quê hương thì sự “trở về” lúc nào cũng hiển hiện trong tác phẩm của tôị Từ lâu, tôi biết chắc chắn rằng sẽ có ngày trở về. Mười hai năm trước khi trở về sống và chết ở quê hương, tại bãi biển hoàng hôn San Francisco, tôi đã có bài HẸN EM NĂM 2000… Đúng hẹn, tôi về thăm quê hương, rồi ở lạị

LH: Ðến nay đã có bao nhiêu nhạc phẩm của Phạm Duy được chính thức lưu hành trong nước? Xin cho biết qua danh mục các nhạc phẩm ấỷ

NS PD: Ngậm Ngùi, Mộ Khúc, Áo Anh Sứt Chỉ Đường Tà, Ngày Trở Về, Thuyền Viễn Xứ, Quê Nghèo, Tình Ca, Bà Mẹ Gio Linh, Nương Chiều, Hoa Xuân, Xuân Ca, Cây Đàn Bỏ Quên, Kỷ Niệm, Ngày Xưa Hòang Thị, Đưa Em Tìm Động Hoa Vàng, Bà Mẹ Quê, Em Bé Quê, Nghìn Trùng Xa Cách…

LH: Nhạc sĩ đã có những cuộc tiếp xúc nào với giới hoạt động về âm nhạc ở trong nước? Xin cho một vài nhận định (về sáng tác, trình diễn, tổ chức, kỹ thuật, đề tài, khán, thính giả...)? Những điểm mạnh và yếu so với sinh hoạt âm nhạc của người Việt ở hải ngoạỉ

NS PD: Tôi chưa có hân hạnh gặp nhiều nhạc sĩ sáng tác. Tôi chỉ mới được sinh hoạt với một số ca, nhạc sĩ tham gia vào chương trình (show) Ngày Trở Về (gồm hầu hết những ca khúc kể trên), và có nhận xét là các em rất trẻ trung, có tài, đàn giỏi, hát hay…, và truyền tải được những gì tôi đã viết ra trong gần 20 bài hát đó. Nói về khán thính giả tới nghe tôi giới thiệu bài hát và nghe các nghệ sĩ ca diễn, tôi thấy thật ra họ kéo nhau đi là để nghe lại chính “tiếng lòng” của họ, cho nên họ rất rộng lượng. Không khí đêm nhạc rất là thân mật, rất là cảm động vì có người nghe hát mà lệ nhòa trên má… khiến tôi phải nín thở để không phải khóc òa lên.

LH: Nhạc sĩ hẳn đã có những cuộc hội ngộ, hàn huyên, trao đổi ý kiến với các nhạc sĩ và bằng hữu trong giới văn nghệ sĩ ở cùng thời với nhạc sĩ thuở trước? Cảm tưởng của nhạc sĩ ra saỏ

NS PD: Tôi đã có hạnh phúc gặp lại ít nhiều bạn cũ, bạn mới, nhưng vì tôi ở quận 11, hơi xa trung tâm thành phố nên bạn bè không thường xuyên gặp nhaụ

LH: Nhạc sĩ vẫn tiếp tục sáng tác đấy chứ? “Minh Họa Kiều” phần kết và những bài “Hương Ca” mới vẫn tiếp tục được gửi đến người yêu nhạc Phạm Duỷ Khung cảnh mới, cuộc sống mới có gợi cho nhạc sĩ nguồn cảm hứng mới cho những sáng tác mớỉ

NS PD: Phải tạm đặt Minh Họa Kiều, Hương Ca sang một bên để tiếp tục hồi sinh những bài (tuy là cũ nhưng rất “mới”) như Tình Ca Đôi Lứa, Tình Ca Một Mình hay Bé Ca, Nữ Ca, Bình Ca…, những trường ca Con Đường Cái Quan, Mẹ Việt Nam, Hàn Mặc Tử…

LH: “Hành trình âm nhạc Phạm Duy” đã có những “khúc rẽ lịch sử”, hoặc do những tình cờ, đưa đẩy của thời cuộc, hoặc do sự chọn lựa và quyết định của chính nhạc sĩ (nói như giáo sư Eric Henry). Sau mỗi khúc rẽ, là một chuyển hướng sáng tác của Phạm Duỵ Liệu “khúc rẽ” mới này cũng sẽ “rẽ” sang một giai đoạn sáng tác mới cho nhạc sĩ?

NS PD: Tôi chưa bao giờ là ông thầy bói nên chưa đoán được tương lai, hậu vận (cười...). Nhưng đã trót nhận mình là ca nhân “khóc cười theo mệnh nước” thì... “nước” rẽ qua khúc nào, tôi rẽ theo khúc nấy!

LH: Những thống kê về dân số ở Việt Nam gần đây cho thấy, hai phần ba dân số là giới trẻ ở độ tuổi dưới 30. Liệu đối tượng chiếm “hai phần ba dân số” ấy hiểu gì nhiều về Phạm Duy và sẽ đón nhận nhạc Phạm Duy ở mức độ nàỏ

NS PD: Tôi không trả lời được câu anh hỏi, nhưng vì tôi đã ký thác cho Công Ty Văn Hóa PHƯƠNG NAM phổ biến toàn thể âm nhạc của tôi, công ty này sẽ tìm ra phương cách để tuổi trẻ biết tới và... nghe nhạc Phạm Duỵ

LH: Trong tháng Mười năm rồi, nhạc sĩ đã tham dự–và là khách mời đặc biệt–đêm nhạc Nguyễn Văn Tý. Chương trình ca nhạc này được tổ chức ra sao, ý nghĩa thế nàỏ

NS PD: Để đóng góp vào sinh hoạt văn hóa tại thành phố tôi đang sống, hằng năm, Khách Sạn Sofitel có kế họach tổ chức những đêm tuyên dương nghệ sĩ như đêm nhạc Nguyễn Ánh 9, đêm nữ dương cầm gia Trinh Hương trước đâỵ Tháng 10/2005, Khách Sạn Sofitel lại đứng ra làm cuộc vinh danh một nhạc sĩ là Nguyễn Văn Tý. Tôi là người được mời tới để nói về sự nghiệp của người bạn mà tôi quen biết từ năm 1948 và vẫn theo rõi những sáng tác của anh. Theo tôi, Nguyễn Văn Tý có một địa vị trang trọng trong dân nhạc Việt Nam với những bài như Ru Con, Một Khúc Tâm Tình Người Hà Tĩnh, Người Đi Xây Hồ Kẻ Gỗ, Cô Đi Nuôi Dạy Trẻ, Dáng Đứng Bến Tre v...v…

LH: Nói chuyện “dân nhạc Việt Nam”, tôi nhớ, nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý, trong một bài báo ở trong nước cách đây nhiều năm, từng thẳng thắn bày tỏ sự ngưỡng phục đối với nhạc sĩ Phạm Duy, là người–theo lời ông–“vừa là bạn vừa là đàn anh trong giới âm nhạc” mà ông đã học hỏi được rất nhiều điều trên Ðường Vào Dân Cạ Nhạc sĩ biết chuyện ấy chứ, và nghĩ saỏ

NS PD: Tôi cám ơn tấm lòng tốt của anh Nguyễn Văn Tý, giữa lúc mây mù còn đang bao phủ đời mình, dám công khai nói lên một sự thật dù chỉ là việc nhỏ: vào lúc bình minh của Tân Nhạc, tôi là người đã sớm có ý thức về việc phải phục hồi và phát huy nhạc dân cạ

LH: Ðược biết, trong tháng Giêng này, các buổi trình diễn nhạc Phạm Duy–lần đầu tiên sau 30 năm–đã được thực hiện ở trong nước, khởi đầu với đêm nhạc Phạm Duy, Ngày Trở Về tại Saigon. Nhạc sĩ có thể nói qua đôi chút về đêm diễn này: đơn vị tổ chức, nội dung chương trình, việc chuẩn bị và thực hiện, ban nhạc và ca sĩ trình diễn, đối tượng khán giả, sự đáp ứng của giới thưởng ngoạn âm nhạc...? Nhạc sĩ có hài lòng về chương trình ca nhạc nàỷ

NS PD: Vì trong đêm ra mắt CD và sách Hồi Ức đầu tiên của tôi do Công Ty Văn Hóa PHƯƠNG NAM tổ chức có thêm một chương trình ca nhạc, cho nên con người bằng xương bằng thịt của tôi cũng ra mắt luôn, làm một người hướng dẫn (presentateur) cho một chương trình gồm hầu hết những bài đã được phép phổ biến. Việc chuẩn bị và thực hiện chương trình cũng như việc đi lưu diễn đều do PHƯƠNG NAM đảm đương một cách tuyệt hảo, tôi không có gì để không hài lòng cả! Chỉ có một chuyện không thể tránh được là phải thay đổi ca sĩ khi hát ở Huế, Đà Nẵng, khiến tôi và Duy Cường phải nhọc công làm việc với các ca sĩ mớị

LH: “Cho tôi lại ngày nào..., cho đi lại từ đầu...”, bằng những câu hát và giai điệu ngọt ngào của bài “Kỷ Niệm” mở đầu chương trình Phạm Duy, Ngày Trở Về, hẳn nhạc sĩ đã có ý muốn gửi gấm hoặc bày tỏ điều gì?

NS PD: Xin đi lại từ đầu! Xin đi lại từ đầu!...

LH: Ðến nay, ngoài chương trình ca nhạc, ra mắt sách và CD vừa kể, đã có những sinh hoạt về văn hóa, nghệ thuật nào liên quan đến âm nhạc Phạm Duy ở trong nước, như các cuộc tiếp xúc, giới thiệu, phỏng vấn, trao đổi về âm nhạc, các bài báo viết về Phạm Duy v...v...?

NS PD: Ngoài chương trình ca nhạc vừa qua với việc phát hành, phổ biến sách và CD, cũng có vài cuộc tiếp xúc với vài ba tổ chức văn hóa và có ít nhiều cuộc phỏng vấn chỉ có tính cách thời sự.

LH: Nhạc sĩ Nguyễn Hiền–trước ngày qua đời không lâu–trả lời phỏng vấn về việc hồi hương của nhạc sĩ, có nêu nhận xét: Phạm Duy là con người nghệ sĩ phóng khoáng, có cá tính rất độc lập, chỉ nhận mình “là người của dân tộc chứ không thuộc phe nhóm nào cả”, và đã có những cống hiến lớn lao vào kho tàng âm nhạc Việt Nam. Ông cũng tỏ ý tôn trọng những suy nghĩ riêng tư dẫn đến chọn lựa và quyết định của nhạc sĩ và nhấn mạnh là bất luận thế nào, “tình bạn giữa chúng tôi trước sau vẫn không bao giờ thay đổi”. Nhạc sĩ nghĩ sao về những lời ấỷ

NS PD: Tôi rất buồn vì sự qua đời của anh Nguyễn Hiền. Chúng tôi làm chung với nhau cái nghề xướng ca này rất lâu, từ khi Tân Nhạc còn non dại cho tới khi nó đã già nuạ Có thể nói tôi với Nguyễn Hiền sống bên nhau suốt đời, và hiểu nhau rất là kỹ lưỡng. Tôi thường coi Nguyễn Hiền là cuốn tự điển về Tân Nhạc, mỗi lần cần một tài liệu gì thì cứ việc bốc phone hỏi Nguyễn Hiền. Cầu chúc linh hồn anh phiêu diêu miền cực lạc.

LH: “Ra đi nào cũng có trở về”, nhạc sĩ có lần nói thế. Sự “trở về” lần này của cánh chim Phạm Duy–sau khi đã bay một vòng bay quá dài–phải chăng đã khép kín một chu kỳ tuần hoàn để kết thúc cuộc “hành trình âm nhạc Phạm Duy” dài đến hơn nửa thế kỷ? Liệu “chim trời đã mỏi cánh” chưa hay sẽ còn thêm chuyến... Viễn Du nào nữẳ!)

NS PD: Thôi chứ, ra đi rồi trở về là đã đến lúc “dừng gót giang hồ” được rồi! Ai mà muốn làm... “ma cà bông” suốt đời!?! (cười...).

LH: Xin cho biết qua về “một ngày của Phạm Duy” tại Việt Nam?

NS PD: “Mọi ngày như mọi ngày”, sống thoải mái với những gì đang có, không chạy theo bất cứ cái gì, buồn ít hơn vui, vẫn yêu đời, yêu người và yêu mình như thuở nào...

LH: Trong lúc âm nhạc Phạm Duy đang trên Con Ðường Cái Quan từ Sài Gòn ra Huế, Ðà Nẵng, ra tới Hà Nội, và trong lúc xuân đang về–mùa xuân đầu tiên sau Ngày Trở Về–nhạc sĩ có “ước mơ gì” hay có “đang mơ giấc mộng dài” nàỏ

NS PD: “Giấc mộng dài” hay giấc mơ đó đang được thể hiện. Còn gì để ước mơ thêm nữa ?

LH: Sau hết, nhạc sĩ có lời gì với đối tượng yêu nhạc Phạm Duy ở trong và ngoài nước trong dịp đầu xuân?

NS PD: Chúc tất cả mọi người mọi sự yên lành.

LH: Xin cám ơn nhạc sĩ Phạm Duỵ Năm mới, xin chúc nhạc sĩ và gia đình đầu năm, cuối năm nhiều sức khỏe, nhiều tin vui!...


Lê Hữu thực hiện